Bugun...


Erdem Yücel

facebook-paylas
Türkiye seçimle nasıl tanışmıştı?
Tarih: 27-03-2024 12:49:00 Güncelleme: 27-03-2024 12:49:00


Türkiye’de seçimin Osmanlının son dönemlerine kadar inen bir geçmişi vardır. O günden bu güne seçmenin geliştiği ve bilinçlendiği de gerçek… Yıllar insana neler kazandırmıyor ki…
Osmanlının son yıllarında insanımız ilk defa seçimle tanışmış ve oy kullanmıştır.
Sultan II. Abdülhamit döneminde;  padişaha yapılan baskılar sonunda 1876 yılında Kanun-ı Esasi ilan edilmesiyle birlikte ülke yeni bir döneme girmiş ve Meşrutiyet dönemi başlamıştır. Yakın tarihimizi inceleyenler Kanun-ı Esasi’nin Osmanlılara yenilik getirmediğini, yalnızca padişahın yetkilerini güçlendirmekten öteye gitmediğini yazmışlardır.
Avrupa’nın emperyalist siyasetinden ötürü Osmanlının içerisine düştüğü buhranlı günlerde içeride ve dışarıda siyasi olaylar hızla gelişmişti. Bu arada Osmanlılar tarihindeki ilk parlamento aydınların çabasıyla gerçekleştirilmeye çalışılmıştı. Kurulması düşünülen parlamento ayan ve mebusandan oluşacaktı. Ayan meclisinin üyelerini padişah seçecek, sayıları diğerinin üçte birini aşmayacaktı. Mebusan meclisinin üyelerini Osmanlı vilayetlerinden seçilenler oluşturacaktı.  
Osmanlı da seçim yapılacaktı ama ortada seçim kanunu yoktu!.. Seçim    “Talimat-ı muvakkate” ye göre yapılacaktı. Ancak mebusları bulundukları vilayetlerin valileri seçecekti. 
Osmanlılarda 19 Mart 1877 günü yeni bir dönem başlamış ve Meşrutiyetin ilk parlamentosu İstanbul’da toplanmıştı. Ülke sancak esasına göre yirmi dokuz bölgeye ayrılmış ve seçim ona göre yapılmıştı. Etnik topluluklardan oluşan mebuslar çeşitli din ve mezheplerden olduğundan meclis çok uluslu bir görünüm sergiliyordu. Ancak talimatta belirtilen yüz otuz mebusluğun sayısı asgariye ulaşamamıştı. İlk meclisin altmış dokuzu Müslüman, kırk altısı gayrimüslim olmak üzere yüz on beş kişiden oluşmuştu. Bunun yanı sıra Ayan Meclisinin tamamını Osmanlının üst düzey bürokratları ile askerler oluşturuyordu. 
Vekiller Heyetinin Meclis-i Umumi’den güvenoyu isteme gibi bir zorunluluğu yoktu ve onlar doğrudan doğruya padişaha karşı sorumluydular. Vekiller heyeti sadrazamın başkanlığında toplanmakta, memleketin iç ve dış konularını görüşmekte, aldıkları kararlar padişah tarafından onandıktan (İrade-i seniyye) sonra yürürlüğe giriyordu. 
Osmanlının demokrasiye yönelik ilk meclisi daha toplanmadan 13 Aralık 1877’de dağıtılmıştır. Kanun-ı Esasi’nin kurucusu sayılan Mithat Paşa’nın 5 Şubat 1877’de Sultan II. Abdülhamit tarafından tutuklanarak sürülmesiyle ilk demokrasi denemesi başarısızlıkla sona ermişti… Padişahın bu yöndeki tasarrufunun yasal olup olmadığı yakın tarihi inceleyenler tarafından eleştiri konusu olmuştur.  
Gerçekte ortada bir zorbalık var mıydı?
Topkapı Sarayı eski müdürlerinden rahmetli Tahsin Öz bir gün bana o günlerin seçimlerinden birini anlatmıştı: seçime gitmeme kararı almış, akşama doğru kapısına gelen bir bekçi; “Tahsin Efendi, seçime gelmedin, hazırlan gidiyorsun”  demiş ve onu zorla götürmüş, sandığa eline tutuşturdukları listeyi attırmışlardı. 
Bazı araştırmacılara göre Sultan II. Abdülhamit, Kanun-ı Esasi’nin 113. Maddesine uygun hareket ederek meclisi feshetmiştir.
II. Meclis-i Mebusan 13 Aralık 1877’de toplanmış, ancak bu meclisin de ömrü çok kısa olmuştur. İstanbul mebuslarından Astarcılar Kethüdası Ahmet Efendi’nin savaştaki yenilgiden padişahı mesul tutması üzerine padişah, Meclis-i Mebusan’ı önce tatil etmiş, sonra da kapatmıştır. Bu arada seçim kanunu yine çıkarılmamıştır. Bu sırada Osmanlı-Rus savaşı sürüyor; mebuslar dış politikada izlenen yolu ve askerin yönetime karışmasını tenkit ediyorlardı. Bunun üzerine Sultan II. Abdülhamit Şubat 1878’de bu meclisi dağıtınca seçimlerde süresiz ertelenmiştr.
Sultan II. Abdülhamit devrinde yaşanan bu olaylar Türkiye’de demokrasiye atılan ilk adımlar olduğu düşünülebilir.  Bundan sonraki III. Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı otuz yıl sonra toplanmıştır. Kanun-ı Esasi’ye göre 50.000 erkek nüfusuna göre bir mebus seçilmiştir. Osmanlı Tarihindeki bu ilk seçimin ardından 1908, 1912 ve 1914 seçimleri yapılmış, Son padişah Vahdettin ise 11 Nisan 1920’de Osmanlı meclisini feshetmiştir.
Kısacası ülkemizde demokrasi günümüze kadar geçen süreçte oldukça uzun ve zor bir yol almıştır.

 



Bu yazı 3086 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 38 33 2 3 92 26 102 +66
2 Fenerbahçe 38 31 1 6 99 31 99 +68
3 Trabzonspor 38 21 13 4 69 50 67 +19
4 Başakşehir FK 38 18 13 7 57 43 61 +14
5 Kasımpaşa 38 16 14 8 62 65 56 -3
6 Beşiktaş 38 16 14 8 52 47 56 +5
7 Sivasspor 38 14 12 12 47 54 54 -7
8 Alanyaspor 38 12 10 16 53 50 52 +3
9 Çaykur Rizespor 38 14 16 8 48 58 50 -10
10 Antalyaspor 38 12 13 13 44 49 49 -5
11 Gaziantep FK 38 12 18 8 50 57 44 -7
12 Adana Demirspor 38 10 14 14 54 61 44 -7
13 Samsunspor 38 11 17 10 42 52 43 -10
14 Kayserispor 38 11 15 12 44 57 42 -13
15 Hatayspor 38 9 15 14 45 52 41 -7
16 Konyaspor 38 9 15 14 40 53 41 -13
17 MKE Ankaragücü 38 8 14 16 46 52 40 -6
18 Fatih Karagümrük 38 10 18 10 49 52 40 -3
19 Pendikspor 38 9 19 10 42 73 37 -31
20 İstanbulspor 38 4 27 7 27 80 16 -53
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 34 24 7 3 77 31 75 +46
2 Göztepe 34 21 6 7 60 20 70 +40
3 Sakaryaspor 34 17 8 9 50 35 60 +15
4 Bodrumspor 34 15 7 12 43 22 57 +21
5 Çorum FK 34 16 10 8 55 36 56 +19
6 Kocaelispor 34 16 11 7 48 41 55 +7
7 Boluspor 34 15 11 8 33 35 53 -2
8 Gençlerbirliği 34 13 9 12 39 33 51 +6
9 Bandırmaspor 34 13 10 11 49 32 50 +17
10 Erzurumspor FK 34 12 11 11 30 34 44 -4
11 Ümraniyespor 34 12 15 7 40 47 43 -7
12 Manisa FK 34 9 12 13 40 40 40 0
13 Keçiörengücü 34 10 14 10 34 43 40 -9
14 Adanaspor 34 11 17 6 28 45 39 -17
15 Şanlıurfaspor 34 9 14 11 32 37 38 -5
16 Tuzlaspor 34 9 14 11 35 47 38 -12
17 Altay 34 5 25 4 16 76 10 -60
18 Giresunspor 34 2 28 4 16 71 7 -55
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 36 26 5 5 83 29 83 +54
2 Van Spor FK 36 24 6 6 63 37 75 +26
3 Bucaspor 1928 36 21 5 10 54 25 73 +29
4 1461 Trabzon FK 36 21 6 9 71 39 72 +32
5 Ankaraspor 36 15 8 13 45 35 58 +10
6 Yeni Mersin İdman Yurdu 36 16 10 10 50 36 58 +14
7 Beyoğlu Yeniçarşıspor 36 15 14 7 47 38 52 +9
8 Karacabey Belediye Spor 36 13 11 12 43 37 51 +6
9 Ankara Demirspor 36 15 16 5 43 46 50 -3
10 Diyarbekir Spor 36 12 15 9 39 41 45 -2
11 Kırklarelispor 36 11 14 11 33 41 44 -8
12 Altınordu 36 10 13 13 45 39 43 +6
13 Hes İlaç Afyonspor 36 10 14 12 25 38 42 -13
14 Serik Belediyespor 36 10 16 10 29 45 40 -16
15 Nazilli Belediyespor 36 11 16 9 38 57 39 -19
16 Zonguldak Kömürspor 36 11 17 8 41 57 38 -16
17 Kırşehir Futbol SK 36 5 23 8 38 76 23 -38
18 Bursaspor 36 6 22 8 28 64 23 -36
19 Adıyaman FK 36 4 25 7 28 63 19 -35
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 28 22 2 4 67 18 70 +49
2 Aliağa Futbol A.Ş. 28 19 0 9 60 18 66 +42
3 Ayvalıkgücü Belediyespor 28 15 6 7 40 25 52 +15
4 52 Orduspor FK 28 14 7 7 40 28 49 +12
5 İnegöl Kafkas GK 28 13 7 8 37 30 47 +7
6 Edirnespor 28 13 10 5 45 28 44 +17
7 Mardin 1969 Spor 28 12 11 5 40 34 41 +6
8 K.Çekmece Sinopspor 28 10 10 8 41 31 38 +10
9 Karabük İdmanyurdu Spor 28 10 13 5 27 44 35 -17
10 Artvin Hopaspor 28 9 12 7 33 29 34 +4
11 Talasgücü Belediyespor 28 10 14 4 34 45 34 -11
12 Kırıkkalegücü FK 28 8 15 5 31 42 29 -11
13 Gümüşhanespor 28 4 14 10 25 49 22 -24
14 Malatya Arguvanspor 28 3 21 4 21 57 13 -36
15 Tarsus İdman Yurdu 28 2 22 4 20 83 10 -63
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/05/2024 Fenerbahçe 6 - 0 İstanbulspor
 26/05/2024 Hatayspor 2 - 0 Çaykur Rizespor
 26/05/2024 Adana Demirspor 2 - 6 Başakşehir FK
 26/05/2024 Trabzonspor 4 - 2 MKE Ankaragücü
 26/05/2024 Pendikspor 0 - 1 Gaziantep FK
 26/05/2024 Konyaspor 1 - 3 Galatasaray
 26/05/2024 Kasımpaşa 2 - 1 Beşiktaş
 25/05/2024 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 25/05/2024 Fatih Karagümrük 3 - 1 Samsunspor
 24/05/2024 Alanyaspor 1 - 1 Antalyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/05/2024 Kocaelispor 0 - 2 Sakaryaspor
 11/05/2024 Erzurumspor FK 0 - 4 Eyüpspor
 11/05/2024 Boluspor 2 - 1 Çorum FK
 11/05/2024 Göztepe 1 - 1 Bodrum FK
 11/05/2024 Adanaspor 1 - 0 Bandırmaspor
 11/05/2024 Tuzlaspor 1 - 1 Gençlerbirliği
 11/05/2024 Şanlıurfaspor 2 - 0 Manisa FK
 10/05/2024 Giresunspor 1 - 2 Ümraniyespor
 10/05/2024 Keçiörengücü 1 - 1 Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 Hük. Bursaspor 3 - 0 Van Spor FK
 04/05/2024 Altınordu 3 - 3 Sincan Belediyesi Ankaraspor
 04/05/2024 Bucaspor 1928 3 - 1 Diyarbekir Spor
 04/05/2024 Serik Belediyespor 0 - 6 Esenler Erokspor
 04/05/2024 Beyoğlu Yeniçarşıspor 3 - 1 Karacabey Belediye Spor
 04/05/2024 Adıyaman FK 4 - 1 Hes İlaç Afyonspor
 04/05/2024 Ankara Demirspor 5 - 2 Yeni Mersin İdman Yurdu
 04/05/2024 Kırklarelispor 1 - 3 Zonguldak Kömürspor
 04/05/2024 Kırşehir Futbol SK 4 - 5 1461 Trabzon FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/04/2024 Malatya Arguvanspor 3 - 4 Talasgücü Belediyespor
 27/04/2024 Gümüşhanespor 2 - 4 Kepezspor FAŞ
 27/04/2024 Artvin Hopaspor 0 - 1 52 Orduspor FK
 27/04/2024 Mardin 1969 Spor 4 - 2 İnegöl Kafkas GK
 27/04/2024 Tarsus İdman Yurdu 1 - 1 Karabük İdmanyurdu Spor
 27/04/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor 1 - 0 Edirnespor
 27/04/2024 Aliağa Futbol A.Ş. 6 - 3 Kırıkkalegücü FK
SON YORUMLANANLAR
resmi ilanlar
NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
YUKARI