finans haberleri
Bugun...


Orhan KESKİNSOY

facebook-paylas
ATATÜRK DÖNEMİNDE EKONOMİK KRİZ NEDEN YOKTU?
Tarih: 09-11-2021 23:03:00 Güncelleme: 09-11-2021 23:03:00


Araştırma/İnceleme:Orhan keskinsoy

*Atatürk dönemi ekonomisi halka dönüktü.

*Dönemin ekonomisi üretime dayanıyordu.

*Sanayisi gelişmemişti ama. Tarıma dayalı bir kalkınma öngörülmüştü…

Atatürk’ün ekonomi konusundaki düşünce ve eylemleri, yalnız Türkiye’nin o günkü koşullarıyla sınırlı olmasının çok ötesindedir. Zaten öyle olsaydı, bilinen başarısını elde edemezdi. Bu iş için,hem kapitalizmin aç gözlü sömürücü yanını,hem Marksist bakış açısını yadsıyarak,yeni bir orta yol gerekiyordu. Bulundu. Gerçi Atatürk, ekonomi konusunda, hem kendisinin, hem Cumhuriyet’i kuran kadroların ekonomi bilgilerinin yeterli olmadığının bilincindeydi. 1929 büyük dünya ekonomik bunalımını faydaya çevirmesini bilmişlerdir. Çünkü, hala kapitalist sisteme girmemiş bir Cumhuriyet söz konusuydu. Mustafa Kemal, Kapitalizmin bu bunalım döneminde şöyle diyordu:”yalnız serbest rekabetle bir ülkede ekonomik düzen kurulamaz; kurulabileceğini sananlar, kendilerini bir serap karşısında aldatılmaya koyuverenlerdir” Kaldı ki Atatürk bunları söylediğinde, kapitalizm hala liberal ellerdeydi. Şimdiki gibi, aç gözlü, her şeyi piyasaya bırakmış bir kapitalizm söz konusu değildi! O zamanlar da,devletin ekonomiye karışmamasını isteyen görüşler vardı. Tıpkı bizdeki liberaller gibi… Mustafa Kemal, bunları diyenlere şunu soruyordu: ”Devlet, hiçbir ekonomik etkinlikte bulunmadığı takdirde, devlet kurmaktan amaç olan bu temel görevleri,yani güvenliği,adaleti ve dışa karşı savunmayı yerine getirmekte güçlüklerle karşılaşmayacak mıdır? Atatürk, sorunun yanıtını bilmektedir. Gerekçeleri şunlardır:

            “Devletin temel görevlerini gereğince yerine getirebilmesi, sağlığı yerinde, yurttaşlık bilinci gelişkin, çağın bilimi, tekniği ve sanatıyla donanmış yurttaşların varlığına bağlıdır. Bunu ancak devlet sağlayabilir.

            “Devlet, ülkenin güvenlik ve savunması için yollarla, demiryollarıyla, limanlarla, deniz araçlarıyla, her türlü ulaşım araçlarıyla, ulusun genel servetiyle yakından ilgilidir. Ülke yönetimi ve savunmasında bu sayılanlar, toptan, tüfekten, her türlü silahtan daha önemlidir. Özellikle para, her türlü aracın üzerinde bir varlık silahıdır.

            “Ekonomik ve kimi toplumsal işler, bir yandan bireylerin yararları ile ilgilidir. Bunun için bireyciler(siz özelleştirmeciler olarak okuyun) bu işlere devletin karışmasını kişi özgürlüğüne saldırı gibi görürler. Ama bu işler içinde bütün ulusun ortak yararına ilişkin olan noktalar da vardır. Özel yarar, çoğunlukla genel yararla çelişme içinde bulunur. Bir de özel yararlar en sonunda yarışmaya dayanır. Oysa yalnız yarışmayla bir ülkede ekonomik düzen kurulamaz.

            Bu görüşler ve benzerlerini ileriki yazılarımızda, anlatmaya çalışacağız. Başında dediğimiz gibi bir ekonomik krizden geçiyoruz. Bunu atlatmanın yolu nedir diye çözümler aranmakta, Bizim de çorbada tuzumuzun bulunması için, atalarımız ne yapmışlar, nasıl kalkınmışlar, böyle krizleri nasıl atlatmışlar sorularını sorarak çözüm üretmeye katkıda bulunmak istiyoruz.

            Mustafa Kemal ve arkadaşları Ulusal bir ekonomi için şunları yapmışlardır.(Bizimkiler sata sata bitiremiyorlar…)

            -26 Ağustos 1924’de İş Bankası’nın kurularak ulusal kuruluşların kredi gereksiniminin karşılanmasına, tasarruf ve bankacılığın gelişmesine öncülük edilmesi,

            -19 Nisan 1925’te kurulu sanayi işletmelerinin yönetimini almak, yeni sanayi kuruluşları kurup işletmek ve bu amaç doğrultusunda bankacılık hizmetleri görmek üzere Türkiye Sanayi ve Madenler Bankası’nın kurulması; daha sonra sanayi kuruluşlarının işletmesini üstlenmek üzere Devlet Sanayi Ofisi’nin bu kuruluşların bankacılık gereksinimlerini karşılamak üzere de Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası’nın kurulması;

            -1925’te Yabancılar elindeki Reji İdaresi’nin satın alınması, barut ve patlayıcı maddeler tekelinin kurulması;

            -1926’da İspirto ve alkollü içkiler tekelinin kurulması;

            -1927’de Devlet Demiryolları ve Limanları Genel İdaresi’nin kurulması ve yabancıların elindeki demiryollarının satın alınması;

            -1924’oe Ziraat Bankası’nın her türlü banka hizmeti yapmaya yetkili kılınması;

            -1926’da,ipotek karşılığı konut kredisi vermek üzere Emlak ve Eytam Bankası’nın kurulması;

            -1925’te Ticaret ve Sanayi Odalarının yasal nitelik kazanmaları;

            -1929’da Gümrük Tarife Kanunu’nun yürürlüğe konması ve böylece ülke sanayini yabancı rekabetine karşı koruma olanağına kavuşulması;

            -1929’da Türkiye’de ilk döviz denetimini getiren Menkul Kıymetler ve Kambiyo Borsaları yasasının çıkarılması;

            -1930 da Türkiye Merkez Bankası Yasasının çıkarılması;

            -1930’da ticarette tağşişin(mal niteliğini düşürmenin) yasaklanması ve İhracatın Denetlenip Korunması için Yasanın çıkarılması;

            -1925’de Aşar Vergisinin kaldırılması(Bunun üzerine köylünün vergi yükü %33 den,%10’a düşürülmüştür.

-1931 de Yüksek İktisat Meclisi kuruldu

-1931-32 yıllarında hazırlanan ve Mayıs 1934’te uygulamaya konulan I.Beş Yıllık Sanayi Planı hayata geçirilmiştir. Bu plan doğrultusunda:

*Pamuk, kendir ve yünlü dokuma sanayi

*Demir, kömür, bakır, kükürt gibi maden sanayi,

*Selüloz, kağıt, karton, sun’i ipek sanayi,

*Şeşe. cam, porselen gibi seramik sanayi

*Süperfosfat, sudoksit, Klor gibi kimya sanayi dallarında on altı fabrika kuruldu. Böylece toplam ithalatın %50’si yurt içinden sağlanma olanağı yaratıldı.

            -1933’te Sümerbank kuruldu. (I.Beş yıllık Sanayi Planının 44 milyon liralık finansmanının 41.6 milyonunu karşılayan Sümerbank, Türk sanayileşme atılımının motoru olmuştur denilebilir.

            -1935’de de Etibank kuruldu. Yer altı kaynaklarını işletmek ve elektrik işlerini yürütmek için. Devamında Maden Tetkik ve Araştırma Kurumu kuruldu.

            -Bunlara ek olarak 1936’da Türkiye Emlak Kredi Bankası, 1937’de Denizbank, 1938’de Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu gibi önemli ekonomik örgütler kurulmuştur.

            Diyeceksiniz ki, peki sonra ne olmuş?

            -Osmanlı’nın buğday ve patatesi bile ithal etmek zorunda kaldığı bir dönem sonu anlatılanlar (Patates ithalatı ilk değilmiş demek ki!)

            -1927-1939 tarihleri arasındaki bu ekonomik kalkınma döneminde %0 enflasyonla ulusal gelir yılda ortalama %4 arttırılabilmiştir.

           



Bu yazı 585 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 38 23 3 12 69 36 81 +33
2 Fenerbahçe 38 21 7 10 73 38 73 +35
3 Konyaspor 38 20 10 8 66 45 68 +21
4 Başakşehir FK 38 19 11 8 56 36 65 +20
5 Alanyaspor 38 19 12 7 67 58 64 +9
6 Beşiktaş 38 15 9 14 56 48 59 +8
7 Antalyaspor 38 16 11 11 54 47 59 +7
8 Fatih Karagümrük 38 16 13 9 47 52 57 -5
9 Adana Demirspor 38 15 13 10 60 47 55 +13
10 Sivasspor 38 14 12 12 52 50 54 +2
11 Kasımpaşa 38 15 15 8 67 57 53 +10
12 Hatayspor 38 15 15 8 56 60 53 -4
13 Galatasaray 38 14 14 10 51 53 52 -2
14 Kayserispor 38 12 15 11 54 61 47 -7
15 Gaziantep FK 38 12 16 10 48 56 46 -8
16 Giresunspor 38 12 17 9 41 47 45 -6
17 Çaykur Rizespor 38 10 22 6 44 71 36 -27
18 Altay 38 9 22 7 39 57 34 -18
19 Göztepe 38 7 24 7 40 77 28 -37
20 Yeni Malatyaspor 38 5 28 5 27 71 20 -44
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 36 21 8 7 56 31 70 +25
2 Ümraniyespor 36 21 8 7 64 37 70 +27
3 Bandırmaspor 36 19 12 5 56 34 62 +22
4 İstanbulspor 36 17 10 9 57 40 60 +17
5 BB Erzurumspor 36 16 10 10 55 44 58 +11
6 Eyüpspor 36 15 9 12 56 44 57 +12
7 Samsunspor 36 13 11 12 54 46 51 +8
8 Boluspor 36 14 14 8 42 44 50 -2
9 Manisa FK 36 14 15 7 45 44 49 +1
10 Tuzlaspor 36 13 13 10 45 44 49 +1
11 Denizlispor 36 14 15 7 46 50 49 -4
12 Keçiörengücü 36 13 14 9 45 47 48 -2
13 Gençlerbirliği 36 14 16 6 44 54 48 -10
14 Adanaspor 36 12 15 9 40 44 45 -4
15 Altınordu 36 14 19 3 45 62 45 -17
16 Kocaelispor 36 12 16 8 40 49 44 -9
17 Bursaspor 36 12 16 8 43 53 44 -10
18 Menemenspor 36 8 14 14 42 57 38 -15
19 Balıkesirspor 36 3 30 3 26 77 12 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/05/2022 Hatayspor 4 - 1 Giresunspor
 22/05/2022 Adana Demirspor 7 - 0 Göztepe
 22/05/2022 Fatih Karagümrük 0 - 1 Alanyaspor
 22/05/2022 Başakşehir FK 3 - 1 Trabzonspor
 21/05/2022 Beşiktaş 1 - 1 Konyaspor
 21/05/2022 Yeni Malatyaspor 0 - 5 Fenerbahçe
 21/05/2022 Altay 2 - 4 Kasımpaşa
 21/05/2022 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 20/05/2022 Antalyaspor 1 - 1 Galatasaray
 20/05/2022 Gaziantep FK 2 - 0 Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/05/2022 Bursaspor 1 - 0 Menemenspor
 21/05/2022 Kocaelispor 4 - 1 Adanaspor
 21/05/2022 Gençlerbirliği 2 - 4 Ümraniyespor
 21/05/2022 Keçiörengücü 1 - 2 MKE Ankaragücü
 20/05/2022 Denizlispor 4 - 0 BB Erzurumspor
 20/05/2022 İstanbulspor 0 - 0 Bandırmaspor
 20/05/2022 Balıkesirspor 0 - 3 Eyüpspor
 20/05/2022 Tuzlaspor 2 - 4 Samsunspor
 20/05/2022 Boluspor 2 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Somaspor 0 - 0 İnegölspor
 07/05/2022 Bodrumspor 1 - 2 Adıyaman FK
 07/05/2022 Van Spor FK 4 - 2 Niğde Anadolu FK
 07/05/2022 Sivas Belediyespor 1 - 0 Sakaryaspor
 07/05/2022 Çorum FK 3 - 2 Afjet Afyonspor
 07/05/2022 Bayburt Özel İdare Spor 1 - 0 Ergene Velimeşe
 07/05/2022 Sarıyer 3 - 1 Diyarbekir Spor
 07/05/2022 Ankaraspor 0 - 0 1461 Trabzon FK
 07/05/2022 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Turgutluspor
 07/05/2022 Serik Belediyespor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Elazığspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 07/05/2022 Kahta 02 Spor 6 - 0 Başkent Gözgözler Akademi FK
 07/05/2022 Nevşehir Belediyespor 3 - 3 Bergama Belediyespor
 07/05/2022 Batman Petrolspor 2 - 1 Arnavutköy Belediye
 07/05/2022 Sancaktepe FK 0 - 2 Artvin Hopaspor
 07/05/2022 Hendek Spor 0 - 1 Bursa Yıldırımspor
 07/05/2022 1954 Kelkit Bld.Spor 0 - 2 Karaman Futbol Kulübü
 07/05/2022 Çatalcaspor 1 - 0 Osmaniyespor FK
 07/05/2022 Erbaaspor 1 - 4 Belediye Kütahyaspor
GAZETEMİZ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI